Historia - Notatki - Rzym

Card Set Information

Author:
riatoz96
ID:
299463
Filename:
Historia - Notatki - Rzym
Updated:
2015-04-05 17:07:11
Tags:
asd
Folders:
Historia//Starożytność
Description:
asd
Show Answers:

Home > Flashcards > Print Preview

The flashcards below were created by user riatoz96 on FreezingBlue Flashcards. What would you like to do?


  1. Italia
    • Warunki naturalne
    • Niezbyt obfita w bogactwa naturalne, ale żelazo - Etruria, Elba;
    • Linia brzegowa długa, ale niesprzyjajaca żeglarstwu + rzeki krótkie i wsysychajace latem - późno rozwinal sie handel
    • Rolnictwo
    • Najlepsze warunki - Nizina Padańska - Pad zapewnial doplyw wody; tam Galowie 
    • Gdzie uprawiaono - Etruria, Lacjum, Kampania
    • Uprawa: Pszenica, bób, figi, oliwki, winna latorośl
    • Społeczeństwo
    • Mozaika etniczna, cywilizacyjna
    • Italikowie, Latynowie, Sabinowie, Wolskowie, Samnici, Etruskowie, Galowie (w Nizienie), Grecy + Kartagińczycy na Sycylii
  2. Etruskowie
    • Kraj rolniczy, ale rozwinieta metalurgia i kontakty handlowe z innymi ludami - Grecy i Fenicjanie
    • Polityka
    • Państwa-miasta - brak jednego państwa, ale federacja - razem omawiali wspólne sprawy co jakis czas
    • Władza - poczatkowo - królowie, potem arystokracja
    • Największe wpływy - VII/VI p.ne. - podporzadkowali sobie nawet Nizine Padańska i Lacjum i Kampanie
    • Etruscy królowie nawet w Rzymie jakis czas
    • Religia
    • Politeizm - Tinia (rzymski Jowisz), Uni (Junona), Menrva (Minerwa)
    • Wróżbiarstwo - z wnetrznosci zwierzat ofiarnych, lotu ptaków - wiele przejeli później Rzymianie
    • Pierwowozor moze dla walk gladiatorów - pierwowwzorem mogły być Igrzyska przy pogrzebac i skladanie ofiar z ludzi 
    • Kochali uczty i śpiew, choć nie wierzyli w szczescie po smierci, ale do grobow i tak pakowali rzeczy
    • Kultura - rzeźby, ceramika (bucchero nero - czarna lsnica barwa), malowidła ścienne, literatura raczej byla, ale sie nie zachowala
    • Technika - mosty, łuki, systemy melioracyjne, mierzyli grunty, wytyczali parcele regularne, medycy - dentyści
  3. Rzym przed powstaniem miasta
    • Poczatkowo jeden z wielu ośr. Latynów, ktorzy zasiedlali Lacjum (dolny bieg Tybru)
    • Sasiedzi - od północy - Etruskowie; od południa - KAmpania
    • Potomkowie Eneasza, ktory uciekl ze zdobytej przez Achajów Troi; zaś Romulus jego potomkiem
  4. Legenda o założenie muasta
    • Eneasz (syn człowieka i boginii Afrodyty) - zamieszkał z towarzyszami w Lacjum po wojnie trojańskiej
    • Rea Sylwia (córka Numitora, którego pozbawil władzy brat uzurpator - Amuliusz) - urodziła 2 synów - Romulus i Remus
    • Rozkaz wrzucenia dzieci do Tybru - ocaleli w koszyku > u podnóży Palatynu wyłowiła ich Wilczyca - wykarmiła
    • Romulus mial byc krolem wedlug przepowiedni - wyznaczyl gr. miasta, ktorych nie mozna przekroczyc - Remus to zrobil - zabity
  5. Rozwój Rzymu
    • 7 wzgórz nad Tybrem - Poczatkowo osada Latynów na Palatynie > polaczona  innymi osrodkami na wzgorzach
    • Najwicej zmian - VI p.n.e. - osuszenie doliny miedzy Palatynem a Kapitolem - powstalo Forum Romanum + słynny kanał Cloaca Maxima - odprowadza nieczystosci do Tybru
    • Kilkaset hektarów, otoczone murami orbonnymi
  6. Poczatki Rzymu
    • Założenie - 753 p.n.e.
    • Miejsce dogodne - przecinał szlak rzeczny prowadzacy od warzelni soli w glab Italii - od poczatku wazna rola w tej cz. Płwsp
    • Epoka krolewska - zaczal ja Romulus
    • Pierwszy Rymianin - dbać o zaludnienie osady, gdzie poczatkowo zyli tylko mężczyźni
    • Kobiety - chcieli poslubic kobiety z sasiedniego plem. Sabinów, ale sie nie zgodzili >  Zaprosili na uczte
    • Podczas uczty - porwanie kobiet > konflikt > rozwiazane polubowne - panowanie Romulusa i króla sabińskiego
    • Ustrój za Romulusa
    • Podwaliny pod przyszla wielkosc rzymskiego miasta
    • Senat - rada starszych - w przyszlosci najwazniejsza instytucja
    • Podzial ludności na kurie i organizacja wojska
    • Zgromadzenie ludowe - zwane kurialnym - obywatele głosowali według kurii
    • Społeczeństwo
    • Elita - patrycjusze (ci którzy mieli szlachetnych ojców)
    • Reszta - plebs - wolni, ale bez wpływu na państwo
    • Patronat - patrycjusze uzalezniali od siebie wiele rodow plebejskich - za swiadczenia wspierali materialnie i bezp.
    • Administracja
    • Podział patrycjatu - 3 jednostki (Tribus) > 10 kurii > 10 rodów (gens)
    • Ród - członkowie rodziny o wspólnym przodku + klienci (sluzacy w armiach rodow i uprawiajacy im ziemie
    • Kolejni królowie 
    • Numa Pompiliusz, Tullus Hostiliusz, Ankus Marcjusz, Tarkwiniusz Stary, Serwiusz Tuliusz, Tarkwiniusz Pyszny
    • Serwiusz Tuliusz  
    • Reformy społeczne - podzial na 5 klas majatkowych - kazda wystawiala okr. liczbe jedn. wojskowych - centurii 
    • Najbogatsi - najwiecej ich; biedniejsi - mniej; ubodzy - w ogole nie do woja
    • Otoczyl Rzym murami
    • Zamordowany przez ziecia - Tarkwiniusza Pysznego - brutalny i okrutny tyran
    • 509 - ustrój republikański
  7. Repubika
    • 509 p.n.e. - bunt arystokracji z powodu panowania Tarkwiniusz Pysznego - republika
    • Obywatel - służba wojskowa + podatki (w tym bezpośredni - tributum)
    • Ustroj
    • Wg greckich standardow - oligarchia - władza naczelna urzednikow wybieranych przez patrycjat
    • Kolegialnosc sprawowania urzedów - poczatkowo tylko patrycjat (nieodpłatna roczna kadencja - honor, nie stac niektorych)
    • Sadownictwo - tez patrycjat dominuje - zmonopolizowal interpretowanie prawa tradycyjnego (niespisanego jeszcze)
    • Ziemie - nowe podbite tez w posiadanie patrycjatu - coraz wyrazniej odstaja od plebsu, ktory tez od sb uzalezniaja
    • Plebs - bez praw; zróżnicowani - chłopi, bogacze, ambitni itp.; chcieli zniesienia monopolu patrycjatu w sadzie + podzialu ziem lepszego + dost do urzedow
    • Niewolnicy - jeńcy i dłużnicy - mozna ich nawet zabic; mozna wyzwolic - wyzwoleniec zostaje klientem pana
  8. Władze republiki
    • Konsulowie - 2 - na czele panstwa - dowodzili armia podczas wojny
    • Liktorzy - towarzyszyli konsulom - nosili wiazki z rozg z gtoporami - symbol wladzy mogacej karac (nawet smiercia)
    • Pretorzy - tez wspomagali - rozsadzali spory
    • Kwestorzy - finanse
    • Edylowie - zaopatrzenie miasta w zboże, urzadzanie uroczystosci, porzadek w mieście
    • Cenzorzy - listy senatorów, spisy obywateli, realizacja spr. szczegolnie waznych dla państwa (wybierani z byłych konsulów!)
    • Dyktator - pełnia władzy w razie zagrożenia na nie dłużej niż 0,5 roku; wzorem dyktatora  - Cycynat
    • Komicja - zgromadzenia ludowe (formalnie do nich nalezala władza) - f. ustawodawcze, sadownicze, wyborcze
    • Zadne nie mialo raz na zawsze okreslonych kompetencji + nie obradowali regularnie - zwolanie na wniosek uprawn. urzedasa
    • Projekty ustaw - bez debaty - zatwierdzenie lub odrzucenie
    • Komicja
    • Centurialne - wybór konsulów, pretorów, decyzje o wojnie i pokoju - zgodnie z woj. podzialem obywateli na centurie - kazda centuria 1 glos oddawany na kandydata lub uchwale
    • Tribusowe - uchwalanie praw, wyznaczanie kwestorów, edylów; kazda jedn. terytorialna - tribus - 1 głos zgodnie z wola wieksz. obywateli
    • Kurialne - najstarsze - rola tylko formalna
    • Senat - najwyzsza wladza polityczna i administracyjna w Rzymie - 300 senatorów - dawni urzednicy z najbogarszych rodzin
    • Oficjalnie - doradzal urzednikom; faktycznie - nie wyobrazano sobie jakiejkolwiek decyzji wbrew woli jego 
    • Zapewnial ciaglosc wladzy w panstwie, bo urzedy jednoroczne przeciez
    • Zwolywanie obrad - poczatkowo konsul, pretor, dyktator - potem tez trybun ludowy
    • Decyzje o wojnie, pokoju, polityce zagranicznej, budzecie; cenzorzy mogli kogos wykreslic za np. niemoralne prowadzenie sie
  9. Prawa plebejuszy
    • Plebs - wiekszosc rzymskiej armii - od nich zalezne bezpieczenstwo, wiec moga wiele osiagnac przez odmowe sluzby
    • 494 r. - na wzgórze Awentyn zamiast na wojne i powolali urzad trybuna ludowego - strzec ich interesów + zgr. plebejskie
    • 449 p.n.e. - prawo XII tablic - brak rownosci powszechnej, ale wszyscy takie same zas. ogólne - dawniej sedziowe wg uznania sadzili
    • Prawo do małżeństw miedzy stanami później
    • IV p.ne. - prawo do urzedu nawet konsula + uchwaly zgr. plebejskich z moca prawna bez koniecznosci zatw. przez senat
    • IV/III p.n.e. - wygasa konflikt patrycjat/plebs, ale powstaje nowa arystokr. urzednicza - nobilitas - dawne rody patrycjatu + wybitne plebejskie 
    • Nobilowie doprowadzili do najwiekszych sukcesów Rzymu w przyszlosci
  10. SPQR
    Senat i Lud Rzymski - oficjalna nazwa od pewnego okresu
  11. Cyncynat
    • Wzór cnot obywatelskich - V P.n.e.
    • Wybrany dyktatorem - rzucil ziemie, ktora wlasnie oral - poszedl rzadzic, po czasie skonczyl i bez korzysci z tego mat. wrocil
  12. Podbój Italii
    • Spokojne rozrastanie i zajmowanie dalej - napedem podzial ziem skonfiskowanych podbitym
    • 390 pn.e. - rozbita armia przez najazd Galów zza Alp- zajeli Rzym > odbudowywali sie kilkadziesiat lat
    • 348 - powstrzymali najazd Galów
    • 338 - podporzadkowali Latynów - wielu z nich dali obywatelstwo - zwiekszenie liczebnosci armii i mozliwosci
    • Walki z ludem Samnitow - zamieszkiwali Kampanię - 3 wojny przegrane do 320 r. - potem wygrali z nimi + Galami + Etruskami na pocz. III p.n.e.- śr i płn Italia ich
    • Greckie kolonie
    • 281 r. - wojna z Tarentem - po jego stronie król Epiru Pyrrus - 280 r. - wygral pod Heraklea (słonie bojowe)
    • 279 r. - pyrrusowe zwyciestwo pod Ausculum
    • 264 p.n.e. - koniec podboju Półwyspu - podbicie miasteczka etruskiego Volsinii
  13. Italia po podbojach
    • Na terenach zdobytych - własność państwa i podzial miedzy obywateli; różne rozw. prawne
    • Odlegle miejsca - kolonie i osady wojskowe
    • Sprzymierzency - podbici -sluzba w osobnych oddziałach - niezalezni w osadach swoich, ale nie moga ukladac sie ze sb - moga nabyc prawa jestli do Rzymu na stale
    • Latynowie - zrownani w prawach prawie
  14. Armia rzymska
    • Podst. obowiazki obywateli - podatki + służba wojskowa (17-46 lat + kryt. majatkowe)
    • Kazdy zolnierz zapewnia sobie uzbrojenie
    • Ekwici - jeźdźcy - najbogatsi
    • Piechota - lekko i ciężko zbrojna - trzon armii, głównie chłopi zamożni
    • Jednostki
    • Drużyna (8 wojów) > centuria (10 drużyn) > Manipuł (2 centurie) > Legion (30 Manipułów)
    • Legion - ok. 4,5 tys zolnierzy (3000 piechoty, 300 jezdzcow, 1200 lekkozbrojnej piechoty)
    • Do tego inżynierowie, medycy, kapłani, muzycy, rachmistrzowie
    • Konsul - dowodził na ogol 2 legionami + sprzymierzonymi wojskami (auxilla)
    • Ścisła dyscyplina, wódz - władza absolutna; chłosta za kare
    • Kary i nagrody
    • Dezercja? - decymacja - ściecie co 10 osoby
    • Odwaga - nagradzana złotymi, srebrnymi napierśnikami, ozdobnymi włoczniami, wieńcami
    • Zwyciescy wodzowie - prawo do triumfu - uroczystego wjazdu do Rzymu; mniejsze zwyciestwa - owacje
    • 500 tys. armii razem ze sprzymierzonymi po podboju Italii
    • Dlaczego dobrzy? - zalezalo na wygranej wszystkim + sklad obywatelsko-chlopski
  15. Kartagina
    • 814 p.n.e. - osadnicy z Tyru - z czasem potega gosp. i polit. wsch. M. Śródziemnego
    • Zrodlo bogactwa - handel morski i rozwiniete rolnictwo - wyprawiali sie za słuby Heraklesa (Gibraltar wg Greków), WB, Afryka
    • Rywalizowali z Grekami w Sycylii; podbili Afryke Płn, Korsyke i Sardynie
    • Oligarchia - władza dwóch wybieranych na rok urzednikow - sufetów + rada starsza + zgr. obywateli
  16. Wojny punickie
    • Przyczyny
    • 2 koncepcje dalszej ekspansji - północ (Galia Przedalpejska) lub Sycylia (konflikt z Punijczykami - fenicka Kartagina)
    • Mamertyni - italscy najemnicy, po wojnie gr-kart zagarneli Mesynerabowali sycylijskie miasta - pozniej lipa i prosba o pomoc do Rzymu - zgoda (choc czesc senatu przeciwna)
    • To Agresja na Kartagine, bo Sycylia to jej strefa wpływow
    • I Wojna punicka - 264 p.n.e.
    • Kartagina - flota; Rzym - piechota
    • Poczatkowo Rzym wygrywa na Sycylii - potem odciecie od Italii przez wrogie statki
    • Rozbudowa floty + maszyn do abordazu
    • 261 p.n.e. - wygrana b. pod Mylae
    • 241 p.ne. - b. kolo Wysp Egadzkich - przegrana Punijczykow i prosba o pokoj - oddali Rzymowi all Sycylisjkie posiadlosci i zwolnic jeńców + pdszkodowanie 
    • Skutek
    • Rzym stal sie potega morska i zyskal pierwsze prowincje
  17. Kolumna rostrata
    Upamietnia zwyciestwo morskie - na niej fragmenty dziobow wroga (rostra)
  18. II Wojna Punicka
    • Przyczyny
    • Podział stref wpływów Rzym<>Kartagina na rzece Ebro - 219 r. - Rzym naruszył - traktat z miasteczkiem jakims
    • 219 r. - Hannibal (syn Hamilkara Barkasa) zdobyl nielojalne miasto - casus belli dla Rzymu
    • 218 r. - II wojna punicka
    • Hannibal - przez Pireneje i Alpy do Galii - Rzym rozbity w Galii Przedalpejskiej (tam nawet Galowie sie przylaczali) - wygrana
    • 217 r. - b. nad J. Trazymeńskim - tez przegrana
    • Dyktator - Fabiusz Maksimus - nie wierzyl w pokonanie w walnej bitwie - unikal wiekszych starc - kunktator
    • Konsulowie - Lucjusz Emiliusz Paulus i Gajusz Terrencjuz Warron - zgromadzili 90 tys. na ostateczna walke
    • 216 r. pn.e. - pod Kannami - wygrana Hannibala, sprytna zagrywka i otoczenie w walce
    • Do Hannibala dolaczali nawet ludzie z Italii, ale nie poszedl na Rzym tyko czekal na południu i odbudowywal armie
    • Rzym - atakowac Kartagine na innych terenach
    • 214 p.n.e. - atak na Syrakuzy
    • 210 - atak na Hiszpanie (Publiusz Korneliusz Scypion), wygrana
    • 203 p.n.e. - Scypion do Afryki Północnej > Hannibal wezwany tam
    • 202 p.ne. - p. pod Zama - pokonanie Kartaginy 
    • Pokoj, odebranie all z. zamorskich i Afryki + odszkodowanie + nie moga miec floty i wiekszej armii i przylaczac nowych ziem
  19. III Wojna punicka
    • 149-146 p.ne. - zaczal Rzym
    • Po wygranej po oblezeniu trzyletnim - zburzyli miasto, ludnosc sell w niewole, a tereny zaorane i poswiecone podziemnym bogom, by tam sie nikt nigdy nie osiedlil
  20. Podbój państw hellenistycznych
    • Wojny macedońskie - rozprawić się z dawnymi sojusznikami Hannibala
    • 197 p.ne.- wygrana pod Kynoskefelaj
    • 196 p.n.e. - igrzyska istmijskie - wolnosc Helenow (od Cheronei brak)- koniec zwierzch. macedo. > teraz rzymska
    • 168 p.n.e. - upadek Macedonii po klesie w bydwie pod Pydna > rzymska prowincja
    • 190 p.n.e. - b. pod Magnezja Antiocha III - z Seleukidów
    • 133 p.ne. - krol Pergamonu sam zapipsal panstwo w testamencie rep. rzymskiej
    • Jednoczesnie Rzym powiekszal państwo na Zachodzie - Hiszpania, poudniowa Francja (Galia Narbońska)
    • 146 p.n.e - zburzenie wspanialego Koryntu, bo buntowala sie Grecja
  21. Imperium romanum
    • Do powstania doprowadzily podboje z II p.n.e. - Rzym z prowincjami
    • Formalny status ziem zatwierdzal wodz, ktory zajal, a pozniej zatwierdzal senat
    • Ludnosc - sprzymierzeńcy (bez placenia daniny, ale wystawiac oddzialy) lub czesciej poddani Rzymu (tributum, ale nie woj)
    • Zarzad prowincji - konsulowie i pretorowie, ktorzy skonczyli kadencje w Rzymie - na ogol na rok, ale senat na ogol przedluzal
    • NAmiestnicy w odleglych prowincjach - korupcja i malwersacje, dodadkowe podatki, lupienie kultury, 
    • Poł II p.n.e. - trybunaly stale do sadzenia namiestnikow, ale bez wiekszych zmian, bo w nich senatorowie, czesto koledzy
  22. Skutki podbojów
    • Zmiany
    • Napływ niewolników i taniego zboża - rolnictwo nieopłacalne już
    • Villa - majatek 25-60 ha - uprawa oliwek i produkcja wina na sell - oplacalne dla tych, ktorych stac na niewolników
    • Chłopi na wojnach całe lata - bogacze przejmowali ich ziemie pod nieobecnosc -oni bezdomni albo do miasta - proletariat
    • Proletariat - walka? nie bo kryterium majatkowe;ale udzial w zgr. ludowych - glosowanie jak kaze patron utrzymujacy
    • Proletaryzacja społeczeństwa - mniejsza liczba ludzi, sposrod ktorych mozna rekrutować
    • Skutki przemian
    • Republika - ucierpial ustrojn a tych przemianach
    • Stolica - toczylo sie zycie polityczne - tam glosowania itp. a co z obywatelami na prowincji?
    • Zgromadzenia ludwoe przestaly wyrazac wole ludu, bo proletariat dominowal
    • II p.n.e. - Ekwici - nowy stan - bogaci, ktorzy nie byli z arystokracji senatorskiej - majatki z wojen i eksploat. prowincji; handel - homines novi (człowiek nowy, lekcewazaco)
  23. Popularzy i optymaci
    • U schyłku II p.n.e. wyksztalcenie podzialu
    • Optymaci - za senatem
    • Popularzy - za reformami, niezadowoleni z senatu (np. Gajusz Mariusz, dlugoletni konsul)
  24. Reformy Grakchów
    • Problemy - powstrymac postepujace wyniszczenie chłopstwa i nadac ziemie proletariuszom
    • Tyberiusz Grakchus - 133 p.n.e. - trybun ludowy
    • Rozw. kwestii agrarnej i armii- majatek rodziny - max 250 ha; nadwyzka miedzy ubogich obywateli - gosp. srednie, po 7,5ha
    • Sprzeciw nobilów - powołał komisje, ktora skonfiskowala 250 tys. ha, ale i tak fiasko
    • Zamordowany podczas rozruchów nobilów
    • 123 p.n.e. - trybunem jego brat - Gajusz Grakchus
    • Rozbic srodowisko przeciwnikow naprawy - podzielil dzialki i rozdal bezrolnym czesc ziem nobilow; tez zginal
    • Bohaterowie republiki, ale przegrali z jej worgami, ktorzy paradoksalnie stali na jej czele
  25. Kryzys republiki
    • Reforma wojskowa - schylek II p.n.e. - Gajusz Mariusz
    • Armia ochotnikow - kazdy na 15 lat i otrzymywal odp anstwa eq i żołd - proletariat główna siła wojska!
    • Zła strona - tez szkodzi republice, bo uzaleznienie armii od wodzów (oni zapewniali ziemie na starosc, lup);
    • Epoka wielkich wodzów
    • Decyduja o losach państwa swoimi zolnierzami i zwyciestwami
    • Sulla (optymata) - dyktator 82-79 p.n.e. - przywrocil wszechwladze senatu - krwawa rozprawa z wrogami polit.
    • Przesladowania - smierc tysiecy domniemanych wrogow
    • 79 - zrzekl sie wladzy > 78 zmarl w kampańskiej posiadłości > wspaniały pogrzeb; przyczynil sie do upadku
  26. Powstanie Spartakusa
    • Niewolnicy
    • Wielki naplyw w wyniku podbojow - stali sie jedna z podstaw rzymskiej gospodarki
    • Sytuacja - zroznicowana, ale ogolnie gorsza niz w Grecji - mozna nawet zabić
    • Częśc z nich wyksztalcona - nauczyciele, artysci, lekarze itp. ze Wschodu
    • Gladiatorzy - szczegolna kategoria niewolnikow - walki na arenach amfiteatrów; Rzym ostrozny z nimi, nieufny
    • Powstanie
    • 73 p.n.e. - powstanie w "szkole" gladiatorow w Kapui 
    • Na czele - Spartakus z Tracji - pokonali straznikow i ucieczka z kilkudziesiecioma na wulkan Wezuwiusz
    • Rzym nie stlumil na poczatku, szeregi powstancow wielkie, bo tez zbiegali od swoich panow
    • Wiele sukcesow, ale nie udalo sie wyprowadzic ich z Italii ani ewakuwac na Sycylie
    • 71 p.n.e. - wojska Krassusa stłumiły powstanie nad rzeka Silarus - smierc Spartakusa
    • Krzyzowanie powstanocw, kotrzy nie zgineli - 6000 wzdluz drogi Kapua - Rzym
    • Skutek - uswiadomienie Rzymowi sily zywiolu niewolniczego  wieksza ostroznosc
  27. Gladiatorzy
    • Stl tracki - trojzab i siec
    • Samnicki - mała tarcza i krotki miecz + hełm
  28. I triumwirat
    • Gnejusz Pompejusz - najpotezniejszy w Rzymie; wspolpracownik Sulli dawny - dobrze walczyl z piratami i Mitrydatesem - Pont
    • Marek Krassus
    • Juliusz Gajusz Cezar - kandydat na konsula; popular
    • 60 p.n.e. - porozumienie - I triumwirat 
    • Podzial wladzy w pańśtwie - kto i kiedy najwyzsza władza
    • Namiesnitctwa w najwazniejszych prowincjach - Hiszpania (5 lat Pompejusz), Syria (Krassus), Galia (Cezar)
    • 53 pn.e. - śmierć Krassusa + zwyciestwa w Galii Cezara
    • 52 p.n.e. - powstanie Galów (na czele Wercyngetoryks) > bitwa pod Alezja - wygral Cezar > po tym slawa, 13 legionow wiernych
    • Wojna
    • 49 - Pompejusz (na czele senatu) - zaniepokojony Cezarem - zlozyc wladze cala i do Rzymu jako normalny obywatel
    • Cezar ruszył na Rzym z legionami - Pompejusz z senatem uciekli z Italii
    • 48 p.n.e. - bitwa pod Farsalos - Pompejusz zamordowany z polecenia Ptolemeusza XIII w Egipcie
    • Ptolemeusz podzielil sie wladza z Kleopatra VII, a potem calkiem utracil wladze (ona blisko z Cezarem)
  29. Kości zostały rzucone
    Alea iacta est - przekraczajac Rubikon rzekl Cezar
  30. Rzady Cezara
    • 44 p.n.e - tytuł dyktatora wieczystego, a juz wczesniej wladza trybuna ludowego i najwyzszy kaplan, obsadzal urzedy
    • Reformy
    • Ostrzej z naduzyciami w prowincjach + ulatwienie awansu społ. arystokracji spoza Italii; senatorów juz 900, nawet z Galii
    • Gardzil fikcja republiki i chcial monarchii - Nie wstawal na powitanie konsulow i senatorow itp.
    • 44 p.n.e. - zabójstwo Cezara w idy marcowe (podczas obrad senatu) - spisek Katona Młodszego, Kasjusza Langinusa, Decymusa, Marka Brutusa
    • Wzburzenie ludu rzymskiego, a spiskowcy nie mieli planu działania
    • Nowi wazni - Marek Antoniusz (przyjaciel) i Oktawian (usynowiony wnuk siostry)
  31. II triumwirat
    • Współpraca
    • 43 p.n.e. - Marek Antoniusz, Oktawian, Lepidus
    • Podział władzy, tytuły triumwirów, deklaracja, ze chca porzadku w republice
    • Listy proskrypcyjne - 300 senatorów i 2000 ekwitów - za ujecie wysoka nagroda
    • 42 p.n.e - wyruszenie do MAcedonii i wygrana pod Filippi 
    • Podział wpływów: Oktawian (zachód), Antoniusz (wschód), Lepidus (Afryka)
    • Rozpad triumwiratu, a na scenie tylko Antoniusz i Oktawian
    • Oktawian - budowal niechec do Antoniusza w Rzymianach, a ten przebywal w Egipcie z Kleopatra i nie ogarnial
    • Otwarty konflikt - po ujawnienie testamentu Antoniusza - jego posiadlosci zapisane trojce dzieci jego i Kleopatry
    • 31 p.n.e. - bitwa morska pod Akcjum - wygrana Oktawiana, a tamci uciekli do Egiptu i samobojstwo
  32. Narodziny cesarstwa
    • Nikt mu nie zagrazal po objeciu wladzy - 40 lat spokojnej wladzy
    • "komedia republiki" - powzsechne przyzwolenie - udal przywracania republiki, a wprowadzil monarchie, bo lud przywiazany do obyczajów
    • Wspieral sie mocno propaganda
    • 27 p.n.e - Oktawian zrzekł sie w senacie all nadzwyczajnych przywilejow i chce republiki
    • Zgodnie z planem - senat poprosil go by stal na czele panstwa, on zgodzil sie laskawie
    • Senat dal mu przydomek August - Oktawian August - wywyzszony przez bostwo
  33. Pryncypat - monarchia czy republika?
    • Formalna wladza - cesarz i senat; pozostawienie konsulowie i urzednicy repuiblikańscy, ale stopniowa likwidacja zgr. ludowych
    • Kompetencje
    • Konsul - poczatkowo nim bywal Oktawian, ale nie chcial sie dzielic wladza
    • Pryncypat - princeps senatus - pierwszy w senacie", bo pierwszego siebie wpisywal na liste (uprawnienia cenzora)
    • Inne uprawienienia - władza trybunów ludowych - weto wobec senatu; nietykalnosc osobista
    • Najwyzszy kapłan - pontifex maximus - nadzor nad kultami
    • Senat
    • Oktawian szanowal go (inaczej niz Cezar)
    • Umozliwil kariere wiekszej ilosci ludzi + arystokracja zachowała przywileje
    • Nieufny - na obrady nosil zbroje pod toga; senator nie mogl bez pozwolenia opuscic Italii
    • Ekwici - nimi sie otaczal - sposrod nich wybor prefektow i prokuratorow (namiestnicy prowincji)
    • Urzędy
    • Kadencja konsula - 2-3 miesiace, a nie jak wczesniej rok - fajnie, bo taki eks-konsul sobie moze zarzadzac prowincja
    • Namiestnicy - otrzymywali pensje i podlegali skrupulatnej kontroli 
    • Dochody panstwa - czescia dysponowal August, czescia senat, ale fakt - August wybijal monety zlote i srebrne a senat miedzine
    • Plebs - im tez nie ufal - rozladowywanie napiec i ogr. aspiracji polit. przez wspaniale igrzyska i rozdawnictwo hajsu i zboza
  34. Panowanie Oktawiana
    • Prowincje 
    • Senatorskie (zdobyte dawno, zintegrowane, spokoj), cesarskie (niedawno, rola strategiczna, wymagana obecnosc armii)
    • Władza w senatorskich - propretorzy i prokonsule (duzy wplyw ces. na obsade), a w cesarskich - legaci i prokuratorzy
    • Politka wobec prownicji
    • Koniec bezwzglednej eksploatacji zdobytych ziem - podatki oparte na mozliwosciach podatkowych na podst. spisu ludnosci
    • Reforma armii
    • Gwardia cesarska - pretorianie
    • Kohorty pretorianów - Rzym i cała Italia, a najwyzsi dowodcy - pierwsze miejsca w kraju po cesarzu; pozniej oni decydowali kto nastepca
    • Kohorty miejskie - funkcja policji
    • Religia i kultura
    • Odbudowal stare swiatynie i wzniosl nowe, bo zaniedbanie starych kultow uwazane za przyczyne wojen domowych i klesk
    • Kult boski cesarza - ostroznie wprowadzany, przywracanie prestizu arystokracji
    • Zloty wiek kultury rzymskiej - wsparcie dla literatury propagujacej wazne wartosci, rozbudowywal Rzym i inne
  35. Dynastia julijsko-klaudyjska
    • Bo jego ród-  Juliusze, a jego żony Liwii - Klaudiusze
    • 14 n.e. - władza Tyberiusza -adoptowany wódz legionów; utrwalił ustroj Augusta i pokojowa polit. zagr + rozwoj prowincji
    • 37-41 - Kaligula - wariat! zabil go trybun pretorianów
    • 41-54 - Klaudiusz - opanowanie Brytanii, Mauretanii, Tracji; otruty przez zone, zeby wladze przejal jej syn Neron
    • 54-68 - Neron - poczatkowo sluchal rad Seneki i sobie radzil - potem intrygi itp., despota, samobojstwo w koncu wobec spisku
  36. Podboje rzymskie
    • Pax romana/Pax Augusta - pokoj w czesci swiata opanowanej przez Rzymian; brak wojen domowych w Italii i oldest prowincjach
    • Podboje
    • Podboj Hiszpanii > podbój reojnu Renu i Dunaju - sukcesy
    • Ziemie miedzy LAba a Renem (Germanie) - szło ok, ale powstanie Cherusków pod wodza Arminiusza - dawniej w armii Rzymu
    • 9 r. - bitwa w Lesie Teutoburskim - wygrana buntowników; Ren potem stał sie na stale granica imperium
    • 43 r. - poczatek podboju Brytanii przez Klaudiusza + on poszerzyl w Afryce o Maroko + p. Traków - prowincja
  37. Królestwo Partów
    • Partia - poczatkowo jedna z satrapii perskich - poniej cz. Seleukidów
    • III p.ne. - satrapa sie uniezaleznil > koniec II p.n.e. - mocarstwo
    • 64 p.n.e. - Rzym zajal Syrie i juz graniczyl z Królestwem PArtów
    • 53 p.n.e - koniec pierwszej wojny - kleska Krassusa pod Karrami
    • Poprosili o rozejm po latach, bo pograzenie w konfliktach wewnetrznych
    • Septymiusz Sewer - Pokonal ich w końcu u schyłku II n.e. i wlaczyl do imperium Mezopotoamie
  38. Flawiusze i Antoninowie
    • 69 r. - rok czterech cesarzy - walki 4 o wladze - wygral Tytus Flawiusz Wespazjan - poczatek dyn. flawisjkiej - umocnila system
    • Biurokracja
    • Rozbudowywana od czasow Oktawiana - administracja republikanska zastepowana scentralizowana
    • Kancelarie cesarskie - tam wyzwoleńcy pracowali - tam wplywali pisma do władcy, redagowano odpowiedzi
    • Rada cesarska - mianowal cesarz z senatorów i ekwitow - otrzymywali stala pensje
    • Cesarze z prowincji - Trajan (last cesarz wielki zdobywca) i Hadrian z Hiszpanii
  39. Romanizacja i urbanizacja prowincji
    • Wschód - bardziej grecki i bardziej rozwiniety
    • 212 r. - wszyscy mieszkancy cesarstwa otrzymali obywatelstwo przez edykt Karakalli
    • Urbanizacja - zakladanie i rzowoj miast 
    • Wszelkie rozrywki z Rzymu przyjmowane tez w prowincjach
    • Miasta o takim rodowodzie - Bonn, Kolonia, Moguncja, Strasburg, Trewir, Paryż, Lyon, Budapeszt, Wiedeń, Kordoba, Londyn
  40. Wojny w okresie pryncypatu
    • Do końca II w. - Mezopotamia, Numidia, Brytania, Tracja, Dacja, Arabia, Armenia, MAuretania; Agrykola myslal o Irlandii
    • Żydzi
    • 66-70 r. - powstanie w Judei - symbolem stłumienia łuk Tytusa w Rzymie
    • Obrona Masady - uczestnicy popelnili samobojstwo, zeby uniknac poddanstwa Rzymowi
    • 132 -135 r. - kolejne powstanie - na czele Szymon Bar-Kochba - stłumienie i poczzatek diaspory
    • Wojny dackie
    • P. Daków - dzisiejsza Rumunia, za krola Decebala (I/II w.) - grozili naddunajskim prowincjom
    • 89 r. - pokoj i wlasciwie kleska Rzymian - cesarz placil Decebalowi hajs co rok
    • 2 kolejne wojny dackie - Trajan - ostatni wieki zdobywca cesarz
    • 106 r. - rozgromil  Daków i new prowincja
    • 114-117 r - wyprawa przeciw Partom - trzy prowincje - Armenia, Mezopotamia, Asyria, ale powstania wewn, powstrzmyaly
  41. Limes i zagrożenie zewnetrzne
    • Hadrian po Trajanie - przejscie do defensywy - ochrona zdobytych terenow przed najazdami
    • Budowa limesu od czasów Flawiuszów - sys. umocnien granicznych - nad Renem i Dunajem + Wał HAdriana w WB - oddzielenie od Kaledonii
    • Wschód
    • Zaangazowanie w spory z Partami - oslabienie północy i zachodu 
    • Lata 60. II w. - Kwadowie i Markomani przedarli sie przez umocnienie pasa naddunajskiego - cz. sie osiedlila
    • III w. - pokonanie Partów, ale nowa potega -Persja (dyn. Sasanidów, twórca - Adaszir) - powracac do dawnego ter. imperium
    • 260 r. - cesarz Walerian do niewoli perskiej podczas jednej z wojen z nimi; uratowal cesarstwo Odenatus (palatyn Palmyry)
    • Palmyra
    • Odenatus - zyskal cala wladze nad wojskiem na wschodzie 
    • 271 r. - Zenobia (zona Odenatusa) zajela Azje Mniejsza i Egipt (rzymskie), zeby zapewnic synowi cesarstwo
    • 272 r. - ekspedycja ces. Aureliana - koniec samodzielnosci Palmyry
    • Barbarzyńcy na zachodzie
    • 251 r. - śmierć ces. Decjusza w bitwie z Gotami - wygrana, ale utrata Dacji
    • III w. - Alamanowie i Frankowie za Ren - bezposrednie zagrozenie - walki na wielu frotnach
  42. Dominat i tetrarchia
    • Destabilizacja panstwa, bo dowodcy legionow walczyli o wladze - spiski, intrygi > smierc> znow
    • Dominat
    • Centralizacja i absolutyzacja rzadow - tendencje od poczatkow cesarstwa, a pozniej poglebianie
    • Cesarz juz mniej pierwszym obywatelem, a rczej panem absolutnym (dominus
    • Dominat - twórca - Dioklecjan (ale powstawalo stopniowo naprawde) - ostatecznie - III n.e.
    • Wygrał wschodni model rzadów - boska czesc dla wladcy = na twarz przed nim, calowanie szaty
    • Tetrarchia - rzady 4 królow
    • Wprowadzil Dioklecjan, bo trudno ogarnac wszystko - kazdy mial swoja prowincje
    • 2 starszych - augustów dobierało sobie młodszego - cezara, a po 20 latach oddanie im wladzy
    • Nie sprawdzilo sie, bo znow walki, ale ogolnie wspolwladza sie sprawdzila - cesarze blisko terenow walk szybko mogli reagowac
    • Schyłek III w. - napor barbarzyńców od zachodu zahamowany mocno
  43. Limes
    • Umocnienia granicznne imperium rymskiego
    • Castellum - warownia graniczna
    • Castrum - oboz warowny
    • Burgus - wieza obserwacyjna
    • Poza limes
    • Dotarli najdalej na północy do dzisiejszej Słowacji i nad Bałtyk
  44. Narodziny chrześcijaństwo
    • Palestyna, Betlejem - ok 7-6 p.n.e. narodziny Jezusa
    • Info o Jezusie - Nowy Testament (Ewangelie Marka,Jana, Łukasza, Mateusza, Dzieje Apostolskie, Objawienie (Apokalipsa))
    • Niesmiertelnosc dusz, wolna wola ludzi stworzonych na podobienstwo Boga
    • Nadejscie Sadu Ostatecznego, zmartwychwstanie i Królestwo Boże na ziemi
    • Ok 30 r. - Poncjusz Piłat (rzymski namiestnik Judei) skazal na śmierć na krzyżu; poczatkiem religii - zmartwychwstanie
  45. Powstanie Kościoła
    • Poczatkowo - głównie Żydzi
    • Św. Paweł z Tarsu - upowszechnienie; sklonil do rezygnaci z rygorystycznych obyczajow judaistycznych - obrzezanie itp.
    • Na Cyprze - ochrzcil namiestnika Sergiusza Paulusa
    • Rzym - podchodzil do tego jak do jakiejs pomniejszej zydowskiej sekty
    • Rozprzestrzenianie
    • Popularnosc - bo poglady spoleczne sie podobaly - kazdy mogl byc chrzescijaninem i dostapic zbawienia
    • Popularne wsrod biednych, kobiet itp. - wazna cnota - milosierdzie
    • II w. - pierwsze herezje
    • Odłamy, bo wczesniej nie ustalono scisle zasad wiary - rozne interpretacje
    • Gnostycyzm - chrzescijanstwo + elementy filozofii i religii greckiej
    • Kościół
    • Wspólnoty - powstawały na wschodzie, a potem i zachodzie - na czele wybierani biskupi
    • II poł. II w. - poczatek towrzenia Kościoła powszechnego - zjednoczyl autonomiczne gminy biskupow
    • Wiezi - luzne - w ten sam sposob odprawianie obrzedow; pozniej blizej - korespondencja itp.
    • Pismo Święto - opracowano przez wybranie pewnych ksiag a odrzucenie innych (apokryfy) - znow rozlamy
  46. Podziały chrześcijan
    • Zasady wiary nie sformułowane precyzyjnie - rozne rozumienie
    • Oskarzano sie o herezje nawzajem - odstepstwa od tego co glosil Chrystus
    • Synody i sobory - starano sie na nich rozwiazac konflikty, czasem pomagala nawet wladza panstwowa
    • Gnostycy i manichjeczycy - elementy Greków i Irańczyków
    • Arianizm - znaczaca - przyjela wiekszosc plemion germańskich - podwazenie boskosci Chrystusa, odrzucenie Trojcy Świętej
    • Donatyzm - IV - bo zadano odsuniecia duchownych, ktorzy wyparli sie wiary podcas przesladowan Dioklecjana
    • Konstantyn Wielki - przeciwny arianizmowi, choc wtey jeszcze nie chrzescijaninem oficjalnie
  47. Prześladowania
    • Przyczyny
    • Inna wiara - odmawiali państwowego kultu romy i augusta - odrzucenie dawnych bogów
    • Zabobon zbrodniczy i grozny - obawiali sie, bo inaczej niz judaizm (zabobon stary) - nieprzewidywalni i popularni
    • Przesladowania zwlaszcza gdy sie ich bano,a bano sie gdy trudne chwile ces. - słabe - narazone
    • Gniew bogów - tym tłumaczono niechec do chrześcijan - oni sciagaja nieszczescia i morduja niemowleta, pija krew
    • Tworzyli własne prawa - sprzeczne z panstwowymi
    • Hierarchia społeczna - burzaca dotychczasowy ład
    • Prześladowania
    • 64 r. - Neron oskarzyl ich o podpalenie Rzymu - pierwsze wielkie - rzucani lwom na pozarcie podczas igrzysk w amifteatrach
    • Kolejni - rzadko zorganizowane dzialania przeciw nim, ale niechec i przekonanie o tym, ze sien alezy kara
    • Marek Aureliusz - II poł. II w. - ofiary z chrzescijan dla pozyskania przychylnosci, bo zagrozenie barbarzyncami
    • III w. - najgorzej - ces. Decjusz kazal zlozyc uroczysta ofiare dla ocalenia ojczyzny - skazanie wielu chrzescijan
    • III w. - znaczna sila Kościoła, bo determinacja i popularność
    • 303 i 304 r. - edykty dioklecjana - ostatnia fala przesladowan - grozba smierci lub robot ciezkich,ale wiekszosc wierna
  48. Religia tolerowana i państwowa
    • 313 r. - edykt miediolański - Konstantyn Wielki (nastepca Dioklecjana),opiekun chrzescijanstwa - religia tolerowana
    • 325 r. - sobor w Nicei - przewodzil (nie chrzescijanin oficjalnie) Konstantyn - przyjecie kanonu - głównych zas. wiary
    • 392 r. - Teodozjusz Wielki - chrześcijaństwo religia panujaca cesarstwa - zabronienie dawnego kultu, zakaz igrzysk
    • Stara wiara - najdluzej przetrwala na wsiach - swiadectwem slowo poganie (łac pagus=wies)
    • Kościół potega ekonomiczna - cesarze wspierali
    • Diecezje - rozrastaly sie w nie wspolnoty - kierowali biskupi
    • Patriarchowie - 5 - siedziby w V w. - Rzym, Antiochia, Jerozolima, Aleksandria, Konstantynopol
    • Lokalne synody biskupów danego osbzaru lub sobory - powszechne zgromadzenie all bp
    • Biskup rzymu - najwazniejszy - nastepca św. Piotra
  49. Symbolika
    • Palmy miedzy postaciami na mozaice np - oznacza ,ze oddali zycie za wiare
    • Chrystogram - XP - fonetyczne greckie "Chrystus"
    • Ryba - poczatkowo symbol Jezusa - bo kolejne litery wyrazu odczytywane jako inicjaly - JEzus Chrystus syn Boga Zbawiciel
    • Krzyż - symbolem zancznie później
  50. Kryzys wewnetrzny imperium
    • Zmiany w gospodarce
    • Latyfundia - wielkie kompleksy dobr, zastepowaly ville - uprawa ziemi przez niewolników i chłopów - kolonów
    • Kolonowie - poczatkowo wolni, a wlasciciel dawal im dzialki ziemi za ustalone swiadczenia, z czasem uzalezniani
    • Miasta
    • Lepsi - wlasciciele posiadlosci miejskich i czlonkowie lokal. władz oraz gorsi - reszta wolnych czlonków społeczności
    • "Lepsi" juz od czasow HAdriana znacznie faworyzowani - lagodniejsze wyroki itp
    • Społeczeństwo
    • Od III w. - niekorzystne zmiany - prowadza do kryzysu 
    • Podatki dodatkowe - bo ciagle walki z Persami i Germanami rujnowali gospodarke i trzeba utrzymac armie
    • Przywizanie chłopów do wsi - wydano takie prawo, bo wielu sie przenosilo dla unikniecia podatkow
  51. Próby reform
    • Dominat - wprowadził w III w. Dioklecjan, zeby ratowac przed zagrozneiem zewn. i wewn. 
    • Armia - wiecej legionow + zmiana miejsc stacjonowania
    • Gospodarka - dekret - max ceny podstawowych artykułów i min. place, ale nie udalo sie do końca 
    • Reforma podatkowa - uzaleznienie wysokosci zobowiazania od typu upraw i jakosci gruntow
    • Reforma administracyjna - mniej prowincji
    • Bizancjum - 330 r. założył Konstantyn Wielki - rywal dla Rzymu - tam wzorowany na rzymskim senat, główna stolica
    • Konstantynopol i Rzym - bezplatne dostawy zboza z Egiptu
    • Podział cesarstwa -395 r. - Teodozjusz > na wschodzie Arkadiusz, a na zachodzie Honoriusz; o dziwu na stale
  52. Rzymianie
    • Rzymy
    • Mieszkańcy miasta > mieszkańcy Italii > mieszkańcy imperium (212 r. edykt)
    • V w. - Bizancjum - Rzymianie po upadku Rzymu własciwego
    • Moskwa - III Rzym
    • Orły
    • Orzeł - Od reform Mariusza II/I p.n.e. - symbol legionów rzymskich
    • Dwugłowy orzeł - Bizancjum - zjednocznie państwa lub władza świecka i państwowa; od średniowiecza
    • Dwugłowy orzeł - Moskwa - po zdobyciu Konstantynopola przez Turków; Iwan III poslubil córke last ces. - kontynuator
  53. Wielka wędrówka ludów
    • II poł IV w. - monglolscy Hunowie szli od wschodu - wypierali ludy - np. Wizygoci schronili sie na ter. rzymskich
    • 378 r. - bitwa pod Adrianopolem - bo Wizygoci na poczatku spoko, a potem administracja ich zle traktowala;
    • Teodozjusz - nastepca Walensa (dead pod Adrianopolem) - zgoda na osiedlanie
    • 410 r. - Wizygoci złupili Rzym
    • Plemiona
    • Różne zalewały zachodnie cesarstwo
    • Galia - Kwadowie, Wandalowie, Swebowie, Burgundowie, Alamanowie - czesc z nich do Hiszpanii
    • Afryka - Wandalowie
    • Brytania - Germańscy Anglowie, Sasi, Jutowie
  54. Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego
    • Attyla - objal wladze nad Hunami - zorganizowal niezle panstwo + poparcie mial Germanów
    • 451 r. - atak na Galie - odparł Rzym + Wizygoci + Frankowie saliccy + Burgundowie
    • 451 r. - bitwa na P. Katalaunijskich - przegral Attyla
    • 452 r. - napad na Italie i zagrozenie Rzymowi, ale nagla smierc Attyli - rozpadek państwa Hunów
    • 455 r. - Wandalowie złupili Rzym; armia stawiala sredni opor, bo to tez głównie germanie!
    • 476 r. - Romulusa Augustulusa obalili germanie w rzymskiej armii pod wodza Odoakra
    • Władza Odoakra - insygnia do Konstyntanopola - czasowe uznanie zwierzchnictwa przez ces. wschodniego
    • Teodoryk - przywodca Ostrogotów - cesarz wschodni kazal mu usunac z Italii Odoakra - udalo sie i przetrwało p. do VI w.
    • Justynian Wielki - proba wskrzeszenia imperium w dawnym kształcie - odbił to

What would you like to do?

Home > Flashcards > Print Preview