Rzym - O źródłach prawa rzymskiego (II)

Card Set Information

Author:
riatoz966
ID:
310320
Filename:
Rzym - O źródłach prawa rzymskiego (II)
Updated:
2015-11-29 21:50:36
Tags:
ASD
Folders:
Rzym z repetytorium
Description:
Proced. ustaw. s.39 pominięta
Show Answers:

Home > Flashcards > Print Preview

The flashcards below were created by user riatoz966 on FreezingBlue Flashcards. What would you like to do?


  1. 1. Źródła prawa
    • Fons iuris
    • Źródła powstawania (tworzenia) prawa - fontes iuris orundi - źródła, z których pochodza normy p. obowiązującego
    • Źródła poznania prawa (fontes iuris cognoscendi) - mat., z których czerpie się info nt. prawa
  2. Źródła prawa w różnych znaczeniach
    • Materialne - zwyczaj, p. stanowione, p. jurysprudencyjne - wskazuja w jaki sposob norma prawna zostala przyjęta
    • Formalne - źródła prawnicze i nieprawnicze, z których czerpie się info o prawie
  3. Źródła poznania prawa
    • Źr. prawne i prawnicze
    • Teksty prawa stanowionego
    • Dokumenty praktyki prawnej
    • Piśmiennictwo jurystów
    • Źr. pozaprawne, literackie (lit. pozajurydyczna)
    • Teksty historyków (annalistów), filozofów,, filologów, antykwarystów, poetow itp.
    • Źr. epigraficzne
    • Inskrpycje zachowane na brązie, marmurze, drewnie
    • Źr. papirologiczne
    • Źr. paleograficzne sensu stricto - papirus, pergamin zwłaszcza
    • Źr. archeologiczne
    • Budynki, budowle, przemdioty uzyskane w trakcie archeo. wykopalisk
  4. Pluralizm źródeł prawa rzymskiego
    • Z powodu powyższego - Problem z uznaniem p. rzymskiego z system prawny
    • Normy prawa tworzone przez różne podmioty
    • Od pocz okr repub. powszechnie uznane - komicja
    • Uznawane sukcesywnie pozniej - zgr. ludowe, senat, princeps imperator
  5. 2. Cechy prawa rzymskiego jako sys. otwartego
    • Ewolucyjne formowanie się
    • Niezupełnośc
    • Problemowe myślenie o przypadkach prawnych i topiczna metoda poszukiwania rozw. prawnych
    • Sprzeczność rozw. prawnych - współistnienie różnych interpretacji reguł prawnych
  6. 3. Periodyzacja historii źr. prawa rzymskiego
    • P. archaiczne - Okres królestwa i wczesnej republiki (VIII p.n.e.) i wczesna republika (509- poł III p.n.e.)
    • P. przedklasyczne - Okres późnej republiki (poł III p.n.e. - 27 p.n.e.)
    • P. klasyczne - okres pryncypatu (27 p.n.e. - 284 n.e., a w sumie do końca dyn Sewerów 235 n.e.)
    • P. poklasyczne - okr. dominatu (284-476 r.) + Bizancjum do 1453 r.
  7. Okres królestwa
    • PRAWO ARCHAICZNE
    • Charakterystyczne cechy
    • Związek prawa i religii silny
    • Ius=mos
    • Kazuistyczność rozwiązań prawnych
    • Źródła
    • Zwyczaj - potwierdzany przez leges regiae (ust. królewskie)
    • Jurysprudencja
    • Kapłańska - pontyfików
  8. Okres wczesnej republiki
    • PRAWO ARCHAICZNE
    • Charakterystyczne cechy
    • Oddzielenie prawa od religii 
    • Oddzielenie prawa stanowionego od zwyczajowego
    • Ujednolicenie się prawa prywatnego jako p. obywatelskiego
    • Początek kształtowania się prawa urzędniczego i pretorskiego
    • Początek powszechnej dost. prawa (XII tablic, Ujawnienie formuł i kalendarza, publiczne porady jurystów)
    • Rodzaje źródeł prawa
    • Zwyczaj
    • Prawo stanowione (ustawy, edykty magistratur)
    • Jurysprudencja
    • Osiągnięcie pontyfików - twórcza interpretacja XII tablic
    • Początek j. kautelarnej
    • Początki nauczania prawa
  9. Okres późnej republiki
    • PRAWO PRZEDKLASYCZNE
    • Cechy charakterystyczne
    • Niejednolite prawo prywatne  - kompleksy norm się uzupełniają, ale krzyżują
    • Rozwój prawa urzędniczego
    • Rozwój jurysprudencji jednolitej świeckiej, zyskuje autorytet
    • Prawodawstwa senatu
    • Rodzaje źródeł
    • Zwyczaj
    • P. stanowione (ustawy, edykty magistratur, uchwały senatu)
    • Jurysprudencja
    • J. przedklasyczna (veteres) - zadania to cavere,agere,respondere, udział w consilia urzędników
    • Początek ich działalności piśmienniczej
  10. Okes pryncypatu
    • PRAWO KLASYCZNE
    • Cechy charakterystyczne
    • Brak jednolitości p. prywatnego, ale starania by ujednolicić
    • Uznanie legitymacji senatu do tworzenia prawa
    • Coraz większe znaczenie konstytucji cesarskich (od II w. na równi z civile)
    • Edictuum perpetuum (130 r.) i zahamowanie rozwoju p. pretorskiego
    • Koniec zgr. ludowych (I w.)
    • Rozkwit jurysprudencji - "Ius publice respondendi ex auctoritate principis"
    • Źródła prawa
    • Zwyczaj
    • Prawo tworzone przez jurystów
    • P. stanowione (Ustawy, Edykty magistratur, Uchwały senatu, konstytucje cesarskie)
    • Jurysprudencja
    • Działalność szkół prawniczych - Sabinianie i Prokulianie (I-II w.)
    • I. controversum
  11. Okres dominatu
    • PRAWO POKLASYCZNE
    • Cechy charakterystyczne
    • Ujednolicenie powstałych dotychczas mas prawnych (i antiquum, i vetus)
    • Cesarz jedynym podmiotem tworzącym prawo
    • Ius Naturale - rozwój w duchu chrześcijaństwa, zaczyna mieć znaczenie dogmatyczne
    • Ustawy o cytowaniu - bo niepewność prawa, bo dużo materiału, nieraz sprzecznego
    • Próby uporządkowania konstytucji cesarskich (291,295,438)
    • Wulgaryzacja prawa - upraszczanie, powracanie do przednaukowego charakteru
    • Leges Romane Barbarorum - powstawały w ces zachodnim w V/VI w.
    • Źródła prawa
    • Zwyczaj
    • Prawo stanowione (LEGES [konstytucje cesarskie])
    • Jurysprudencja
    • Zanik twórczej jurysprudencji
    • Renesans naukowy ces. wschodniego - szkoły prawnicze (Bejrut, Konstantynopol)
  12. 4.Źródła prawa powszechnego
    • 4.1 Zwyczaj
    • 4.2 Prawo stanowione (i.scriptum)
    • a)Ustawodawstwa zgr. ludowych (leges rogate, plebiscita)
    • b)Prawo pretorskie
    • c)Uchwały senatu
    • d)Konstytucje cesarskie
    • 4.3 Intepretacja prawnicza
  13. Zwyczaj
    Mos - najstarsze źródło prawa
  14. Uchylanie ustawy przez zwyczaj
    Niemożliwe od czasów Konstantyna Wielkiego
  15. Podstawa obowiązywania normy zwyczajowej
    Milczące porozumienie wszystkich członków społeczności (omnium consensus)
  16. Prawo zwyczajowe względem stanowionego
    • Łatanie luk w tym drugim (gdzie nie ma p. spisanego) + wskazówka wykładni ustaw (wg. jurystów późnoklas)
    • "Zwyczaj njlepszym imperatorem ustawy"
  17. Prawo stanowione
    • [Pisane, i. scriptum]
    • 1.Ustawodawstwo zgromadzeń ludowych (leges rogatae, plebiscita)
    • 2.Prawo pretorskie
    • 3.Uchwały senatu
    • 4.Konstytucje cesarskie
    • 5.Interpretacja prawnicza
  18. Ustawodawstwo zgr. ludowych
    blank
  19. Leges rogatae
    • Ustawa zgromadzenia ludowego (curiata, centuriata, tributa - głównie)
    • Rogatio=wniosek
    • Inicjatywa ustawodawcza - któraś z magistratur (konsul,pretor,trybun ludowy, dyktator), a nie zgr.
  20. Plebiscita
    • Uchwały concilia plebis
    • Obowiązywał tylko plebs, chyba że od senatu Auctoritas Patrum (zatw.)
    • 287 p.n.e. - lex Hortensia de plebiscitis - źr. prawa powszechnie obowiązującego
  21. Ważność uchwał zgr. ludowych
    • Podstawą wiązania powszechnego jest NAKAZ PRZJĘTY DECYZJĄ LUDU (iussum populi)
    • Element demokratyczny
    • To co wszystkich dotyczy, przez wszystkich winno być zatwierdzone
  22. Lex publica
    • Ustawa - Jej powszechne obowiązywanie nigdy nie podane w wątpliwość
    • Inne prawa były powszechnie obowiązujące jeśli uznano je za równe ustawie
    • Początkowo regulowały poszczególne przypadki - krytyka, bo zbyt kazuistycznie
    • Juryści - generalnie i abstrakcyjnie
    • Cesarze - zrozumiale dla adresatów
  23. Budowa lex rogata
    • Praescriptio
    • Info o wnioskodawcy (od jego nazwiska nazwa)
    • Informacje o dacie i miejscu głosowania
    • Jeśli na zgr. tribusowym to info o pierwszej głosującej tribus
    • Rogatio
    • Właściwa treść ustawy
    • Sformułowana imperatywnie (nakazywać, zakazywać, zezwalać,karać)
    • Sanctio (niekonieczna)
    • Skutki nieprzestrzegania
    • Leges: perfectae, minus quam perfectae, imperfectae
  24. Zasady wypracowane w odniesieniu do obowiązywania ustaw
    • Lex retro non agit
    • Lex posterior derogat legi anteriori - jeśli sprzeczne i "milczą" wobec siebie - stosowana nowsza
  25. Zasady interpretacji ustaw
    • Zwracać uwagę na zwyczaje
    • Wyrokować na podst. całej ustawy
    • Znajomość treści, ale i znaczenia i ducha ustawy
  26. Rola ustaw
    • Długo ważne źródło prawa stanowionego
    • Później ciężar się przesuwał > magistratury > senat > cesarze
    • Rola słabła w późnej republice i zniknęła pod koniec I w. (ost. Lex agraria 96)
  27. Prawo pretorskie
    BLANK~
  28. Pretorzy
    • 367 p.n.e. - leges liciniae sextiae - pretor miejski (jurysdykcja w p. prywatnym miedzy obywatelami)
    • 242 p.n.e. - pretor miejski - spory między peregrynami i peregryni<>obywatele
    • Pretorzy mieli władzę "Imperium"
  29. Prawo pretorskie
    • Pretor miejski - wykonywać i. civile (ono go wiązało)
    • Postępowanie zgodnie ze schematami civile (leges actione) - pretor tylko wybierał, który wzór zastosować
    • Pretor dla peregrynów - nie wiąże civile - postępowanie według i.peregrinorum i gentium
    • Postępowania przed pret. dla pereg. nieograniczone schematami - proces formularny
  30. Proces formularny
    • Pretor na podst. stwierdzeń stron sam określał schemat postępowania procesowego
    • (Inaczej niż legisakcyjny, gdzie pretor postępował według schematów civile)
  31. Proces formularny dost. dla obywateli
    • II p.n.e - lex Aebutia
    • Od tego momentu przyspieszenie rozwoju p. pretorskiego
    • Pretor wysłuchiwał stron i stwierdzał czy stronie przysługuje środek ochrony prawnej
    • Jeśli nie - mógł ustanowić nowy (na mocy swojego imperium) ad hoc
    • Rozwój prawa na drodze praktyki sądowej - później odwoływano się do tego rozw. itp.
  32. Liczba pretorów
    • Różna - pretorzy dla określonych spraw
    • Opieka - praetor tutelarius
    • Nieformalne zapisy powiernicze - fideicomissarius
    • Ustalanie wolności - ad liberalibus causis
    • Spr cywilne państwo <>osoba - p. aerarii
    • Ds. fiskusa - p. fiscalis
  33. Edykt jurysdykcyjny
    • Najważniejszy z edyktów; spisany na alba (biała tabliczka) i widoczny na Forum
    • Wydawali obaj pretorzy na początku rocznej kadencji
    • Wykaz śr. procesowych, które mieli zamiar stosować + śr. ochrony pozaprocesowej
    • Edykt układało consilium (gr. biegłych jurystów)
  34. Trzon edyktu
    • Edictum tralaticium - te śr. procesowe, które były szczególnie użyteczne (trwałe ele. praktyki pretorskiej)
    • Consilium co rok badało i aktualizowało
  35. P. pretorskie względem i. civile
    • Adiutatio - wspomaganie
    • Suppletio - uzupełnianie
    • Correctio - poprawianie
    • Zaś zmiana norm i. civile - przez zgr. ludowe
  36. Wiązanie pretora edyktem
    • 67 p.n.e. - lex Cornela de edictis
    • Ale mógł dalej pretor zastosować śr. ochrony nowy
  37. Edykt trwały
    • 130 r. - edictuum perpetuum; za Hadriana
    • Salvius Julianus sporządził, zatwierdzone konstytucją
    • Ostateczne ustalenie treści edyktu pretoskiego i edyktów edylów kurulnych
    • Pretorzy wciąż interpretowali go - pozostała jakaś elastyczność
  38. Źródla prawa urzędniczego
    • Edykt pretorski
    • Edykt prowincjonalny
    • Edykt edylów kurulnych - jurysdykcja targowa - odpowiedzialność za wady fizyczne niewolników/zw. jucznych kupionych na targu
  39. Uchwały senatu
    BLANK~
  40. Senat
    • Element arystokratyczny - wywodzi się z rady królewskiej
    • Organ doradczy dla królów
    • Najstarsi przest. rodów uznanych za republiki za patrycjuszowskie
    • Auctoritas patrum - akcpetowanie ustaw zgr. ludowych (republika)
    • Duży autorytet (auctoritas)
  41. Uchwały senatu
    • Senatus consulta
    • Początkowy okres rep. - tylko charakter doradczy (ale ważne, bo autorytet)
    • Od I w. - oficjalnie źr. i. civile
  42. Rola senatu
    • Wyższa magistratura składała wniosek - senat głosował
    • Późniejsze czasy - cesarz składał wniosek (oratio)
    • Oratio princips - z czasem samo w sobie źr. prawa, a działalność senatu zależna od woli ces.
  43. Konstytucje cesarskie
    BLANK~~
  44. Konstytucje cesarskie
    • Constitutiones principum
    • Najważniejszejsze w okresie cesarstwa a z czasem jedyne źr. prawa
    • Początkowo jako i.honorarium 
    • Ustawa będąca źródłem władzy ces. - lex de imperio (wydana przez naród)
    • II/III w. - rozp. koncepcyjnie zrównane z leges i stały się cz. i. civile
    • Konstytucje = leges - tak od czasów dominatu
  45. Typy rozporządzeń
    • Mandatum
    • Edictum
    • Rescriptum
    • Decretum
    • Sanctio pragmatica
  46. Mandatum
    • Charak. ogólny
    • Instrukcja służbowa - kierowane do urzędników wszystkich
    • Obowiązywały przez okres ich kadencji
  47. Edictum
    • Charak. ogólny
    • Rozporządzenie ogólnie obowiązujące
    • Mogło dot. wszelkich spr. prawnych
    • Mógł je ces. wydawać na mocy i. edicendi (bo miał zwierzchnai władze admin. i jurys.)
    • Moc też po śmierci, chyba że następca uchylił
    • Leges generales - w okresie dominatu
  48. Decretum
    • Charak. szczegółowy
    • Orzeczenie ces. w sprawach sądowych w procesie kognicyjnym (spr. cywilne i karne)
    • Decyzje tworzyły prawo dla stron i w przyszłości sędziowie mogli się do tego odnosić
    • Prósba stronoy (supplicatio), Odwołanie od wyroku (appelatio), przejęcie przez ces na mocy i. evocandi
    • W okr. dominatu brak
  49. Rescriptum
    • Charak. szczegółowy
    • Odpowiedź cesarza na zadane mu pyt. prawne (dowolny dział)
    • Pytania od urzędników (consultationes) lub osób prywatnych (libelli, preces)
    • Opinia ważna dla sądu jeśli stan faktyczny przedst. w prośbie okazał się prawdziwy
    • Normy ogólne z reskryptu powsechnie wiązały
    • Okr. dominatu - samodzielny akt z podpisem lub popisem i pieczątką ces.
    • Petent zawsze dostawał odpis
    • Normy ogólne zawarte, wiążące tylko w danej sprawie
  50. Sanctio pragmatica
    • Charak. mieszany; tylko w okresie dominatu
    • Rozw. konkretnych spr, które zyskały ogólne znaczenie
  51. Kodeks
    • Drewniana tabliczka pokryta woskiem lub z kości słoniowej lub karta papirusu/pergaminu - na tym pisano
    • Okr. poklasyczny - księga złożona z kart lub taliczek połączonych
    • W j. prawniczym - chronologiczno-tematyczny zbiór konst. cesarskich
  52. Kodeksy
    • Codex Gregorianus
    • 291 r.; za Dioklecjana; Półurzędowy zbiór reskrpytów; Gregorius
    • Konstytucje od I poł. II w. do 291 r.
    • Codex Hermogenianus
    • 295 r.; za Dioklecjana; Półurzędowy zbiór reskryptów; Hermogenian
    • Konstytucje Dioklecjana z 293-294 r.
    • Codex Theodesianus
    • 438 r.; za Teodozjusza II > 439 r. przyjął na Zachodzie Walentynian III
    • Leges Generales od pocz. IV w. do 450 r. (lata panowania Teodozjusza II); 16 ksiąg
    • Novellae Posttheodosianae
    • 83 novellae leges - od Teodozjusza do Libiusza Sewera
    • Dołączony zzbiór do Kodeksu Teodozjusza
  53. 4.3 Interpretacja prawnicza
    Kolejne obok zwyczaju źródło prawa niepisanego
  54. Interpretatio iuris
    • Tłumaczenie istniejących norm prawnych
    • Początkowo nie uznawane za źródło prawa, bo niby tylko interpretują
    • Jednak faktycznie proces interpretacji musiał tworzyć nowe znaczenia - zależnie od interpretującego i sytuacji
    • Charakter nieimperatywny, ale twórczy
  55. 5. Jurysprudencja i prawo jurysprudencyjne
    BLANK~
  56. Jurysprudencja
    Pojęciowo dzisiejsze prawoznawstwo
  57. Jurysprudencja pontyfików (i innych kolegiów kapłańskich)
    • Okres
    • Królestw, Pierwsze wieki republiki, do pocz. III p.n.e.
    • Charakterystyka i zadania
    • Kapłani jedynymi znawcami prawa sakralnego i pozasakralnego
    • Udział w aktach prawnych dokonywanych na zgr. ludowych
    • Formy aktywności i osiągnięcia
    • Konsultacje - formuły słowne, kalendarz sądowy; odpowiedzi o dużym autorytecie
    • Interpretacja praw zwyczajowych i pierwszych ustaw - m.in. twórcz interpretacja XII - powstało na podst tego wiele nowych aktow (emancipatio, adoptio)
    • Wielu późniejszych aktów i reguł miało początek dzięki ich działalności
  58. Jurysprudencja kautelarna
    • Jurysprudencja świecka w okresie wczesno-republikańskim
    • Okres - wczesna republika
    • Charakterystyka i zadania
    • Juryści świeccy z arystokracji (patrycjat)
    • Zadania: cavere, agere, respondere
    • Formy aktywności i osiągnięcia
    • Cavere - układanie formularzy proc. i aktów prawnych
    • Agere - pomaganie stronom w procesie
    • Respondere - publiczne udzielanie porad prawnych
    • Pocz. działalności naukowej - głównie spisywanie responsów
  59. Jurysprudencja przedklasyczna
    • Jurysprudencja veteres
    • Okres - późna republika

What would you like to do?

Home > Flashcards > Print Preview