Doktryny - podręcznik (I)

Card Set Information

Author:
riatoz966
ID:
311566
Filename:
Doktryny - podręcznik (I)
Updated:
2015-11-18 15:56:29
Tags:
dasf
Folders:
Doktryny
Description:
fgg
Show Answers:

Home > Flashcards > Print Preview

The flashcards below were created by user riatoz966 on FreezingBlue Flashcards. What would you like to do?


  1. Doktryna państwowa starożytnego Wschodu
    Niezbędna, żeby coś spajało rozległe, zróżnicowane prowincje
  2. Zasady ideowe starożytnego Wschodu
    • Naturalna nierówność społeczna
    • Uświęcenie nierówności społecznych - taka jest wola bogów, a ew. chęć zmiany tego to ich obraza; np. Wedy Hindusów
    • Boskość władzy państwowej
    • Władca nie jest zwykłem śmiertelnikiem - syn bogów albo chociaż pośrednik
    • Broni od krzywdy poddanych i jest najwyższym kapłanem - nie można się przeciw niemu=bogom buntować
    • Ideowe zaplecze do budowy imperiów
    • Boski charakter prawa
    • Prawo wydaje władca z woli bogów - np. kodeks Hammurabiego
    • Tylko władca wie co jest dobre, a co nie
    • Mistyfikowanie rzeczywistości
    • Imperium - własność władcy - a ludzie wierzyli, że to ich wspólne DOBRO - tych na szczycie i dole drabiny społ.
  3. Inne ustroje starożytnego Wschodu
    • Chiny - Konfucjusz - jedność polityki i moralności; wiązanie solidaryzmu społ. z tradycją
    • Hebrajczycy - demokracja pustynna - król tylko patriarchalnym naczelnikiem plemiennym
    • Persja - Zaratustryzm - identyfikowanie prawa ze sprawiedliwością
  4. Starożytna Grecja
    • TRudniej z uprawą - tutaj raczej pasterze, myśliwi itp.,
    • Później handel - poszerzanie wiedzy o świecie i refleksje
    • Od VIII p.n.e. - polis - teryt. miejskie + aglomeracje przylegające; święty dar bogów
    • Wg. Platona 5040 mieszkańców, a wg. Arystotelesa - granice możliwe do ogarnięcia wzrokiem
    • Jedność kulturowa, religijna, militarna 
    • Świat dzieli się na mieszkańców all polis i resztę=barbarzyńców 
  5. Najstarszy obraz Grecji
    • Iliada i Odyseja Homera
    • Agamemnon - król (monarchia dobra, a wielu rządzących źle) - naradzał się z wojskiem
    • Odyseusz z synem - pierwsi spośród równych, nie chełpią się
    • Arystokratyczny - taki w istocie był charakter państw w powyższych eposach
    • Przemawiać mogą wybitni; dobrze urodzeni = cnotliwi
    • Patriarchalne pozostałości - nie brzydzono się pracą (inaczej niż w przyszłości), zajmowali się spr. codziennymi
    • Pogarda dla ludu
    • Wzór dla prszyszłych piewców ustroju arystokratycznego
    • Dopiero od V w. chylenie się ku ludowladztwu - demokracji
  6. Piewcy ustroju arystokratycznego
    • Heraklit z Efezu
    • Pindar - poeta książąt
    • Sokrates - mistrz platona
  7. Sofiści
    • Twórca szkoły - Protagoras 
    • Nauczali za pieniądze - kształcenie wszechstronne i praktyczne przeciw arystokratycznemu
    • Retoryka i dialektyka - najważniejsze przemawianie i przekonywanie; świetni demagodzy
    • Gorgiasz, Antyfon, Prodikos, Protagoras z Abdery
    • Info o nich tylko z relacji Platona
  8. Relatywizm
    • Twórca - Protagoras
    • Uzależnianie opinii od konkretnych ukł. odniesienia
    • Konwencje społeczne jakie ludzie przyjmują zależą od okoliczności
    • Gorgiasz - pluralizm moralnosci - uzależnianie zachowań od konkretnych okoliczności
  9. Inne poglądy sofistów
    • Umowa społeczna - jej embrionalna forma; ludzie w izolacji > łączą się w hordy z powodu niedogodności
    • Porozumienie między ludźmi, a nie natura decyduje o biegu rzeczy; wartości społ. wspólnym dobrem ludzi
    • Państwo powstało z woli ludzi i ma decydować wola więszkości
    • Przestrzeganie praw natury cnotą - ważniejsze to niż przestrzeg. ustaw
    • Zauważali dualizm prawa - prawo natury i od państwa - obu trzeba przestrzegać
    • Hippiasz - prawo tyranizuje ludzi; Antyfon - więskzość praw państwa jest wroga naturze
    • Antyfon - równość ludzi - nie ma różnic miedzy Grekiem a barbarzyńcą
    • Przyczynili się do rozwoju doktryny demokratycznej
  10. Zasady demokracji ateńskiej
    • Główny jej teoretyk - Perykles (V p.n.e.)
    • Wolność (główny filar)
    • Każdy może robić co chce, ale w ramach prawa
    • Szczególnie ważna wolność słowa - każdy może przemówić na zgr. ludowym i nie być za to ukaranym
    • Nie obejmowała niewolników i formalnie kobiet
    • Równość praw (izonomia)
    • Równość głosu, traktowania przed sądem, udziału we władzy
    • Kryterium - przydatność do służby publicznej; preferowana cnota i talent, a nie urodzenie
    • Losowanie - gwarancja równego dost. do urzędów - biedni nie skreśleni
    • Najwyższe urzędy - wybieralni - dobrze, żeby bogaci i mądrzy - trudniej skorumpować
    • Praworządność
    • Dobrowolne, ale konieczne podporządkowanie się prawu
    • Obywatele sami je tworzą, a jak złe to zmieniaja, ale póki uznane - przestrzegać
  11. Krytyka demokracji
    • Sokrates, Ksenofont, Arystofanes, Isokrates
    • Wolność prowadzi do demoralizacji - lud upija się nią - krok od anarchii
    • Równość - wbrew naturze - hierarchia dla porządku musi być, bo inaczej grozi katastrofą
    • Nie każdy nadaje się do rządzenia - niektórzy to ignoranci
    • Prawo - w demokracji stronnicze, kruche, nietrwałe; demokratycznymi hasłami można rozpasać lud
    • Despotyzm biednych i ucisk bogatych
    • Synteza krytyki demokracji - doktryna Platona (teoretyk rządów stróżów doskonałych)
  12. Platon
    • "Państwo", "Prawa"
    • V/IV p.n.e.; wywodził się z arystokracji i uzyskał wykształcenie; uczeń Sokratesa
    • Śmierć Sokratesa - pogłębienie niechęci Platona to demokracji
    • Przekonanie, że ustr. ewoluują w złym kierunku - degeneracja i tak będzie dopóki władzy nie przejmą filozofowie
    • Akademia - tam nauczał m.in. Arystotelesa
    • Twórca idealizmu obiektywnego
    • Inspirował - św. Augustyn; w nowożytności śr. Antyegalitarne i elitarne
  13. Idealizm Platona
    • Dwa światy - idei (doskonały) i świat odbijający idee (niedoskonały)
    • Tylko filozofowie mogą się wznieść w górę i widzieć prawdziwe rzeczy - taki powinien rządzić państwem, może je zbliżyć do ideału
    • Prawa św. idei - niezmienne, dobre, trwałe, oparte na hierarchii
    • Istotą państw nie jest rozum, ale odwaga (timokracja) lub pazerność (oligarchia) lub anarchia (demokracja) lub zbrodnia (tyrania)
    • Pierwsza w historii filozofia dziejów
  14. Ewolucja ustrojów według Platona
    • Timokracja -rządy dobre, ale z czasem chcą gromadzić
    • >Oligarchia - coraz więcej dla siebie aż zrażają lud
    • >Demokracja - ustrój kruchy, oparty na braku kompetencji i niewiedzy + za dużo wolności ludu
    • >Anarchia 
    • >Tyrania - najgorszy ustrój - liczy się osobisty interes despoty-karierowicza
  15. Państwo idealne Platona
    • Koncepcja antyindywidualistyczna; kallipolis
    • Rząd stróżów doskonałych (mędrców) - kres degeneracyjnej ewolucji ustrojowej
    • Ścisła hierarchia
    • Na szczycie - mędrcy - rządzą
    • Środek - wojownicy - bronią 
    • Dół - Lud - zaspokojający potrzeby wszystkich,aby Ci wyżej byli wolni od trosk mat.
    • Państwo ponad jednostką, funkcjonuje harmonijnie, bo współpraca stanów
    • Rygorystyczne wychowanie mędrców i wojownikow - ściśle zaplanowane; granice nie nieprzekraczalne
    • Stróż doskonały - +50 lat
    • Wyzwolenie od pokus osobistych, rodzinnych, majątkowych - życie w komunach, wszystko państwowe
  16. Państwo prawie idealne Platona
    • Gdy zdał sobie sprawę, że jego pierwotne marzenie to utopia zbyt radykalna
    • Zachowanie pełnej własności + życie w normalnych rodzinach
    • Wadza właścicieli ziemskich
  17. Arystoteles
    • IV p.n.e. - uczeń Platona; wszechstronne zainteresowania; ojciec nauki o polityce
    • Wychowawca Aleksandra Wielkiego
    • Edykt Nikomachejski, Polityka (opis ustrojów 158 polis i p. barbarzyńskich)
    • Empiryzm i formułowanie wniosków po analizie faktów (inaczej niż aprioryzm Platona)
    • Realizm i relatywizm w analizach społ.
    • Państwo jest czymś naturalnym, składa się z mniejszych wspólnot rodzinnych i wiejskich
    • Człowiek - zwierzę polityczne
    • Krytyka cyników i sofistów
    • Inspirował - Tomasz z Akwinu, Machiavelli, Monteskiusz
  18. Ustroje państw według Arystotelesa
    • Wiele czynników wpływa na ustrój państwa, więc trudno je porównywać - nie każdy ustrój może się sprawdzić w danych war.
    • Ze względu na to czy interes rządu czy ogółu:
    • Złe ustroje: tyrania,oligarchia,demokracja
    • Dobre ustroje: monarchia, arystokracja, politeja
    • Ze względu na stan majątkowy
    • Oligarchia (bogaci, choćby byli większością)
    • Demokracja (biedni, choćby byli mniejszością)
    • Stan średni najliczniejszy - politeja (synteza oligarchii i demorkacji, ale przewaga demok.)
    • Politeja - harmonia i porządek, droga pośrednia w polityce - polityka złotego środka (jak lubił Arystoteles)
  19. Arystoteles o społeczeństwie
    • Znakomici - elity, żyją z pracy ludu, maja majątek, szlachectwo, cnotę
    • Lud - rzemieślnicy, kupcy, wyrobnicy - ci, którzy mają mały majątek i pracują
    • Stan średni - umiarkowani, rozsądni; niezależni od znakomitych, nie nienawidzeni przez lud
    • Politeja - rządy stanu średniego może najlepiej minimalizować wstrząsy społeczne itp.
  20. Arystoteles o niewolnictwie
    • Z jednej strony - niekażdy się nadaje do czegoś - niektórzy mają predyspozycje do niewolnictwa i to naturalne
    • Z drugiej - niewolnictwo związane z niedoskonałością gospodarki
    • Niewolnik jako zwykłe narzędzie
    • Problem, bo kwestia niewolnictwa wojennego np. - niektórzy tacy niewolnicy nadawali się do czegoś więcej
  21. Natura według Arystotelesa
    • Stróż ładu, twórca powszechnej harmonii
    • Poznawać ją przez badanie rzeczywistości przyrodniczej i społeczenj (A nie jak Platon - mistyczny świat idei)
    • Sprawiedliwość 
    • Wyrównawcza komutatywna - z 1 str.,- równe sądzenie i odpowiednie zapłaty
    • Proporcjonalna dystrybutywna - oddawać każdemu co mu się należy
  22. Epoka hellenistyczna
    • Grecja podbita przez Macedonię - koniec polis, upadek ich światopoglądu
    • Imperium wielonarodowe; mieszanie wzorców Europejskich z Azjatyckimi wspierane przez władcę
    • Zgoda Europy i Azji propagowana
    • Dobre okoliczności dla powrotu idei boskości monarchy - on ostoją w czasie kataklizmów i upadków epoki
    • Jak żyć w nowej rzeczywistości (autokracja) ma jednostka, która przywykła do życia polityką itp.
    • Na to pytanie odpowiadali reprezentanci najważniejszych hellenistycznych szkół filozoficznych
  23. Cynizm
    • Twórca - Antystenes z Aten; kontynuator Diogestenes z Synopy
    • Życie proste, w zgodzie z naturą (utożsamiane z biologiczną przyrodą); co nienaturalne=złudne
    • Pogardzani, zwani "psimi filozofami", ale don't care; dystans wobec instytucji
    • Indywidualizm - ważne szczęście (osiągnięcie przez cnotę czyli życie w zgodzie z naturą)
    • Wyrzec się majątku, tytułów; minimum życiowych potrzeb; asceza; odwrócenie od rodziny - poznawanie duchowe
    • Sensualizm teorii poznania; materialistyczna konepcja świata
    • Krytyka religii i państwa (i Arystotelesa)
    • Prymitywnie - tolerancja kanibalizmu, kazirodztwa
    • Życie publiczne jak ogień - trzeba dostosować odległość, żeby sie nie spalić ani nie zamarznąć (Antystenes)
    • Utrzymał się do VI w. - Poparcie zwłaszcza wśród ubogich - obietnica życia bez trosk i smutku
    • Inspirował - ideologie protestu polit., pkt wyjścia ideologii anarchistycznych (XIX), terrorystycznych (XX)
  24. Epikureizm
    • Epikur z Samos - szkoła filozoficzna "Ogród Epikura"
    • Żyli tam uczniowie z rodzinami izolując się od świata, a epikur był czczony jako mistrz
    • Dyskusje filozoficzne i biesiady
    • Szczęście jednostki - należy uwolnić się od zmartwień i urojonych pragnień - wtedy wewnętrznie wolny
    • Filozofia materialistyczna i ateistyczna - najwyższym celem szczęście, które może zapewnić filozofowanie w połączeniu z rozumem itp.
    • Droga do szczęścia przez przyjemności; cnota synonimem rozkoszy, uważać tlyko, by nie zaburzyć wewn. spokoju
    • Nie wyrzekali się własności, respektowali wartości państwa - zapewniało minimum moralności i ochrone własności
    • Nie lekceważyli konwencji społecznych i politycznych
    • Lathe biosas - żyj w ukryciu; odcinać się od ż. polit, bo to zatruwa odczuwanie przyjemności
    • Atrakcyjne, bo w dobie burzliwych przemian wyznaczała człowiekowi pole aktywności niezależnej od polityki
    • Pochwała egoizmu (zajmuje się swoim interesem, nikomu nie wadzi), krytyka altruizmu
    • Inspirował - Rzymianie (Lukrecjusz Karus, Horacjusz Flakkus), w nowożytności utylitaryzm
  25. Stoicyzm
    • Najpopularniejsza filozofia hellenistyczna i najdłużej praktykowana; od Zenona z Kition (III p.n.e.) po Marka Aureliusza i Seneke (cesarstwo)
    • Determinizm - wszystkim rządzi przeznaczenie; synonimami są rozum, naura, los, twórczy duch
    • Świat to twór ożywiony - kosmos zamieszkują 4 natury - bogowie, ludzie, zwierzęta, rośliny; my z bogami najbliżsi, bo rozumni
    • Bogowie mają rozum z natury, ludzie do niego dochodzą
    • Cnota - jest absolutna i niepodzielna - dot. kobiet,mężczyzn,wolnych,niewolników, ludzi, bogów 
    • Ludzie z natury dobrzy - zło pochodzi z zewnątrz
    • mędrcy i głupcy, nic pomiędzy, ale głupiec może wskrzesić w sobie bożą iskrę i stać się mędrcem
    • Mądrość = wolność, mędrzec godzi się z tym jak wygląda świat i nie potrzebuje go zmieniać; to kategoria wewn., stan ducha
    • Należy poddawać się rzeczywistości i wszystko - nawet niejwiększe kataklizmy przyjmować ze spokojem
    • Fatalizm - w każdym tkwi ta sama iskra, która umożliwia posiadnięcie mądrości i wolności
    • Aprobata dla własności, nierówności między ludźmi; Szacunek nieraz dla niewolników - dożywotni najem
    • Współpraca z władzą - często pełnili urzędy albo chociaż byli doradcami itp.; tylko gdy uważano władzę za rozumną
    • Stoicyzm filozofią najbliższą polityce - pozwala osiągnąć, by kosmosem rządził mędrzec, a więc rozum
    • Nawet samobójstwo nie kłóciło się z ideologią, jeśli wcześniej uznano, ze państwo kłóci się z rozumem
    • Unikali klasyfikowania ustrojów i form państw - kosmiczny porządek może być wskazówką dla władcy w każdym ustroju (nei ma good i bad)
    • Stoicka mądrość = przestrzeganie prawa naturalnego, gdyż jest wieczne i jednakowe dla wszystkich, zgodne z naturą świata i człowieka
    • Ludzie z natury jedn. społecznymi i natura też ma taki charakter - sprzeciw wobec egoizmu
    • Wolność niezależna od tego co myślą o niej ludzie - to zrozumienie naturalnych, nieuchronnych, fatalistycznie zdeterminowanych koneiczności
  26. Stoicy w Rzymie
    • Inaczej niż Grecy - oni nie lubili jakiś filozoficnzych rozważań itp. 
    • Dość późno się rozwinęła - po podbicu basenu M. Śródziemnego - wtedy niepowodzenia reform; racjonalizacja rzymskich ambicji podbojów
    • Stoicyzm popularny, bo - kult kosmicznego ładu, racjonalizm, elastyczny stos. do ustroju
    • Szczególnie ważna działalność Cycerona - okres kryzysu republiki
  27. Cyceron jako rzymski stoik
    • Wykształcony prawnik, polityk; liczne traktaty ("O państwie", "O prawach", "O powinnościach")
    • Szukał recepty na uzdrowienie republiki w kryzysie w filozofii i w reformowaniu ustroju
    • Polityka - łączenie wątków greckich i hellenistycznych z kultem tradycji rzymskiej
    • W jego doktrynie widać pełnię burzliwego okresu epoki przejściowej
    • Państwo - wytwór naturalnych skłonności ludzi do życia w zbiorowości - lud to wspólnota złączona więzami praw i interesów
    • Sprawiedliwość - przestrzeganie prawa natury jako prawa rozumu
    • Sprawiedliwość nie oddziela się od polityki (jeśli stanowione złe prawo to to nie prawo ani państwo)
    • Główny cel org. państwowych (opartych na sprawiedliwości) - by każdy mógł swobodnie korzystać ze swej własności
    • Popierany ustrój mieszany - arystokracja,monarchia,demokracja w harmonii, ale sympatia dla arystokracji
    • Gardził pospólstwem i demokracją, nie ufał
    • Concordia ordinum - zgoda stanów - potrzene w państwie - pojednanie wszystkich cnotliwych w obliczu rewolucji tłuszczy
    • Wezwanie do solidarności arystokracji i ekwitów - szczyty warstw posiadających vs pospólstwo
    • W ten sposób ukrócić zamieszki z powodu chciwości ludu, ambicji dowódców, swawoli wojska
    • Inspirował - XVI w. - fascynacja solidaryzmem elit + fascynacja luminatów Oświecenia
  28. Źródła ideowe starożyt. chrześcijaństwa
    • Inspiracje - żydowski mesjanizm, ciągłe poniżanie narodu wybranego i obca władza w Palestynie
    • 63 p.n.e. - likwidacja niepodległości Izraela i próby hellenizacji (Herod Wielki)
    • Faryzeusze ściśle przestrzegali Pisma Świętego i czekali, ale nie chcieli działać polit.
    • Saduceusze - bogaci, odrzucali tradycję wokół P. Świętego i poddawali się hellenizacji
    • Zeloci - nacjonaliści, chcieli walczyć i czekali na mesjasza - wodza armii
    • Esseńczycy - nawiązywali do mesjanizmu, propagowali idee nowego przymierza z Bogiem
  29. Początki chrześcijaństwa
    • Wizja rychłego królestwa bożego dla wszystkich (czy Żyd, czy grek) bardzo atrakcyjna
    • Żydzi w diasporze - Azja mniejsza, Egipt, Syria itp. - łatwiejsze doprwoadzenie do religii światowej rangi
    • Nasiąkanie wpływami stoicyzmu
    • Nieprzeciętna indywidualność przywódców - Jezusa.i Pawła - atrakcyjne hasła i ideały
  30. Ideologia Nowego Testamentu
    • Św. Paweł z Tarsu - apostoł narodów; początkowo uciskał Chrześcijan, autor pierwszy tekstów chrześcijańskich i moralista
    • Podróżował i zakładał gminy chrześcijańskie - później pisał do nich listy (zachowało się 14)
    • 67 r. - ścięty za burzenie ładu
    • Nawiązania do doktryn religijnych Bliskiego Wschodu i filozofii stoickiej
    • Pierwszy uznał, że Jezus ma zbawić cały świat, a nie tylko naród wybrany
    • Elementy myśi społeczno-politycznej - (stosunek gmin do ces.)
    • Władza świecka bożym sługą nawet jeśli to pogańska władza; ces. powstrzymuje pojawienie się antychrysta
    • Władzy należy się poddawać nie tlyko ze względu na karę, ale i sumienie; płacić podatki - każdemu co mu się należy (cło komu cło, uległość komu uległość itp.) 
    • Ideał - człowiek łagodny, przyjazny, posłuszny przełożonym, żywot spokojny i cichy
    • Późniejsze teksty NT jeszcze mneij obfite w takie kwestie
    • Pochwała ubóstwa, ostatni będą pierwszymi, pogarda dla bogactwa, bratanie się z niewolnikami
    • Zasada równości ludu miała nie być rozciągana na życie doczesne - niech każdy pozostanie w swym stanie
    • Wolność tylko przed Bogiem, jako kategoria ducha
  31. Rozwój doktryny
    • Ireneusz, bp Lyon - państwo pochodzi od Boga a nie diabła
    • Chrześcijanin ma się poddawać władzy, ale stronić od polityki i dawać się choćby prześladować, pamiętając, że Bóg ukarze
    • Gdy sytuacja na chwilę lespza i szansa na poprawę syt. chrześcijan - zabieganie u dobrego princepsa (IIw)
    • Szkoła aleksandryjska (Klemens i Orygens) - widoczne w niej inspirowanie się chrześcijaństwa stoicyzmem + chęć chrystianizacji ces.
    • Cesarstwo szansą na szerzenie w jego ramach dobrej wiary
    • Złą władze traktować jak karę Bożą, a opór możliwy tylko wobec prawa ewidentnie sprzecznego z p. bożym
    • Tertulian - płn. Afryka; najwybitniejsza postać II i III w.; modlić się za cesarza, bo trzeba modlić się za wrogów B|
    • Odrzucenie służby wojskowej - chrześcijanin nie broni cywilizacji orężem, a modlitwą
    • Dopuszczał sprawowanie urzędów w ces. - podzielał zdanie Pawła, ze trwanei imperium oddziela nas od końca świata; Rzym=Nowy Babilon
    • Definitywne zakończenie kształtowania doktryny dualizmu prawa - ludzkiego i bożego (naturalnego)
    • 313 r. - edykt mediolański Konstantyna - chrześcijaństwo jako doktryna państwowa
    • Teologia imperialna - Euzebiusz z Cezarei + św. Augustyn
  32. Teologia polityczna św. Augustyna
    • Biskup Hippony; organizator chrześcijaństwa w płn. Afryce; "De civitate Dei"; główny przed Tomaszem z Akwinu autorytet filozofii chrześcijańskiej
    • Podstawa - filozofia katastrofizmu - pesymizm, większość ludzi zła; tylko Bóg wie jaka będzie przyszłość
    • Upadek Rzymu = no problemu - państwa ziemskie upadają
    • Bóg stworzył państwo z powodu grzechu (propter peccatum)
    • Nieustanna walka państwa bożego z civitas diaboli
    • Ojczyzną ludzi Kościoła jest niebo - na ziemi są pielgrzymami
    • Obywatele ziemi - źli, którzy nie zastali łaski
    • Civitas terrena - w każdym realnym państwie są ludzie dobrzy i źli (drugich więcej)
    • Władzę od Boga mają i dobrzy i źli, stąd państwo nie może człowieka naprawiać, a jedynie pilnować, zeby nie brnal w grzech
    • Posłuszeństwo wobec tyrana nawet, ale jeśli prawo wyraźnie narusza p. Boże - wtedy opór bierny
    • Akceptacja represji wobec heretyków - cogite intrare - zmuście ich by weszli do jedności kościoła
    • Państwo - boski instrument do karania
    • Inspiracje - kariera w średniowieczu - podst. ideologii papieskiego uniwersalizmu; reformacja - teoretyczna posdt. polit. idei Lutra i Kalwina

What would you like to do?

Home > Flashcards > Print Preview